10 Kasım 1938 sabahı saat dokuzu beş geçe Dolmabahçe Sarayı’ndaki saat durdu. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yaşamı sona erdiğini haber veren bu durum, ölümün saatlerce süren bir sessizlikle anılmasının yanı sıra geçmişe duyulan saygıyı da simgeliyor. Her yıl aynı dakikada çalan sirenler ülkeyi anma törenine çağırır; ancak günün geri kalan saatlerinde kurumların ve değerlerin ne kadar güçlü olduğunu görmek gerekir.
Atatürk’ün naaşı, Dolmabahçe’den Zafer muhribiyle İzmit’e, ardından trenle Ankara’ya götürüldü. Anıtkabir’e taşınması ise 10 Kasım 1953’te gerçekleşti. Bu 15 yıllık süre, önemli bir devlet adamının anısının geçici bir mekânda beklediğini ve kalıcılığın yalnızca anıtlarla sınırlı olmadığını gösteriyor. Yazarın değerlendirmesine göre, Cumhuriyet’in temeli taştan yapılan anıtlardan çok; okul, kütüphane ve kurumlar aracılığıyla sürmelidir.
Atatürk’ün 5 Eylül 1938 tarihli vasiyeti, bu bakımdan önemli bir önceliklendirme içeriyor. Bir miktar nakit para, hisse senetleri ve Çankaya’daki mallar Cumhuriyet Halk Partisi’ne bırakılmış; gelirinin geri kalanı yarı yarıya Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu’na ayrılmışt. Böylece kalıcı olma arzusu, mülkiyetten çok dilin ve tarihin araştırılmasına bağlanmıştır.
Yazar, büyük insanlara karşı gösterilen vefanın, onları değişmez heykeller haline getirmekten ibaret olmadığını savunuyor. Asıl miras, ortaya konmuş cevapları tekrarlamak değil; akılla sorgulamayı ve alışılmış düşünce biçimlerini aşmayı sürdürmektir. Bir söz veya ilkenin ağırlığı, yalnızca söylenmesiyle değil, yaşayanlar tarafından uygulanmasıyla ortaya çıkar.
Atatürk’ün ölümü zamanı durdurdu; fakat mirasını yaşatmak, yaşayanların sorumluluğundadır. Anma, geçmişi tekrarlamaktan ibaret olmamalı. Asıl soru, o günün yalnızca anılan saatlerini değil, 10 Kasım’dan sonraki 1439 dakikayı da nasıl değerlendirdiğimizdir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
