Türk havacılık tarihinin unutulan mirası 90 yıl sonra yeniden kanatlandı

Türkiye'nin havacılık tarihinde dönüm noktası olarak kabul edilen Nu.D-36, aradan geçen yaklaşık 90 yılın ardından yeniden gökyüzüne çıktı. Nuri Demirağ tarafından 1936 yılında üretilen ilk yerli eğitim uçağının uçabilir replikası, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinde başarılı bir test uçuşu gerçekleştirdi.

8 aylık titiz çalışmayla yeniden hayat buldu

Sivrihisar Havacılık Kulübü Derneği öncülüğünde yürütülen proje kapsamında, akrobasi pilotu Ali İsmet Öztürk liderliğindeki 11 kişilik Mach Teknik ekibi, yaklaşık 8 aylık yoğun bir çalışma sonucunda uçağı sıfırdan imal etti. Yapım aşamasında döneme ait fotoğraflar ve ulaşılabilen sınırlı teknik veriler temel alındı.

Orijinal uçakta bulunan 1930'lu yıllara ait motor yerine ise uçuş güvenliği ve günümüz koşulları gözetilerek 1940'lı yıllara ait R670 motoru kullanıldı.

"Son derece kıvrak ve huzurlu"

Test uçuşunu bizzat gerçekleştiren Ali İsmet Öztürk, uçağın performansı karşısında duyduğu memnuniyeti dile getirerek, Nu.D-36'nın kendisini şaşırttığını ve beklentilerinin çok ötesinde kıvrak ve huzurlu bir uçuş deneyimi sunduğunu ifade etti.

Testlerin başarıyla tamamlanmasının ardından replika uçağın, M.S.Ö. Hava ve Uzay Müzesi envanterine dahil edilmesi planlanıyor.

Türk havacılığının mimarı: Nuri Demirağ

Nuri Demirağ, yalnızca demiryolu yatırımlarıyla değil, Türk havacılığının temellerini atan vizyonuyla da tarihe geçti. Türkiye'nin ilk 10 bin kilometrelik demiryolu ağının bin 250 kilometrelik bölümünü inşa eden Demirağ, havacılık alanında da çığır açtı.

Kurduğu Gök Okulu'nda 290 pilot yetiştiren Demirağ, 1936'da Nu.D-36 tek motorlu eğitim uçağını, 1938'de ise Nu.D-38 çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağını üretti. Ayrıca Türk Hava Kurumu'nun sipariş ettiği 65 planörü de kısa sürede tamamladı.

Trajik kaza ve iptal edilen siparişler

Nu.D-36, test uçuşlarını başarıyla tamamlamasına karşın talihsiz bir kaza ile sarsıldı. İstanbul'dan Eskişehir'e uçan uçağın test uçuşlarından birinde pilot Selahattin Reşit Alan, iniş sırasında havaalanına hayvan girişini engellemek için açılan hendeği fark edemedi. Uçağın hendeğe düşmesi sonucu pilot şehit oldu.

Bu acı olayın ardından Türk Hava Kurumu, Demirağ'ın uçaklarına ilişkin siparişleri iptal etti.

İhracat yasağı ve İnönü'ye gönderilen mektuplar

İspanya, Irak ve Mısır gibi ülkelerin Nu.D-36 ve Nu.D-38 uçaklarına talip olmasına rağmen çıkarılan özel bir düzenlemeyle bu uçakların yurt dışına satışı engellendi. Demirağ, yaşananların ardından dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'ye çözüm bulunması amacıyla yaklaşık 4 yıl boyunca mektuplar yazdı; ancak herhangi bir sonuç elde edemedi.

Demirağ'ın bürokratlara rüşvet vermeyi reddetmesinin ardından ise tapulu malı olan Yeşilköy Havaalanı'na el konulduğu bilgisi aktarıldı.

Aradan geçen yaklaşık 90 yılın ardından Nu.D-36'nın yeniden gökyüzüne çıkması, Türkiye'nin erken dönem yerli havacılık girişiminin ve bu alandaki unutulan mirasın yeniden hatırlanmasına vesile oldu.