Özbekistan'dan Türk alfabesine yakınlaşma hamlesi: Yeni alfabe yasalaştı

Özbekistan, Latin alfabesinde köklü bir değişikliğe imza attı. Senatonun 19. Genel Kurul toplantısında, 7 Temmuz'da Yasama Meclisi tarafından görüşülerek üst kanata gönderilen kanun tasarısı ele alındı ve kabul edildi.

Yeni alfabenin yapısı

Kararlaştırılan yeni Özbek alfabesi, ülkedeki mevcut 26 harf ve 3 harf birleşimi yerine 28 harf ve bir kesme (') işaretinden oluşacak. Düzenlemeyle birlikte halen "o'", "g'", "sh" ve "ch" şeklinde kullanılan harf ve harf birleşimleri sırasıyla "ö", "ğ", "ş" ve "ç" olarak yazılacak. Ayrıca "ng" harf birleşimine yeni alfabede yer verilmemesi de kararlaştırıldı.

Türk dünyasıyla uyum hedefi

Bu değişiklikle Özbek alfabesinin, Türkiye başta olz üzere Latin alfabesini kullanan Türk devletlerindeki alfabelerle benzerliğinin artırılması öngörülüyor. Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından mevcut alfabenin kullanımına ilişkin kademeli bir geçiş süreci uygulanacak.

Resmi belgeler, kamu kurum ve kuruluşlarının logoları, para birimleri, tabelalar ve diğer bazı unsurlarda mevcut alfabenin kullanımına, kanunun uygulanmasına ilişkin hazırlanacak eylem planında belirlenen süreler boyunca izin verilecek.

Onay süreci

Senatoda kabul edilen kanun, imzalanmak üzere Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e gönderildi. Yeni alfabe, kanunun Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmasının ardından resmen yürürlüğe girecek.

Özbekistan'ın alfabe serüveni

Sovyetler Birliği döneminde 1929-1940 yıllarında Latin alfabesini, 1940'tan itibaren ise Kiril alfabesini kullanan Özbekistan'da, bağımsızlığın ilan edilmesinin ardından 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişe ilişkin yasa kabul edilmişti.

31 harf ve bir kesme işaretinden oluşan bu alfabe, 1995'te 29 harflik yeni Latin alfabesiyle değiştirilmiş ve 1993'te kullanılan "ş", "ç", "ö" ve "ğ" harflerinin yerine "sh", "ch", "o'" ve "g'" harf birleşimleri getirilmişti.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in 2021'de imzasıyla, Kiril ve Latin alfabelerinin aynı anda kullanıldığı ülkede tamamen Latin alfabesine geçilmesi kararlaştırılmış ve 1995'te kabul edilen Latin alfabesinin Türk dünyasında kullanılan ortak alfabeye yaklaştırılması yönünde çalışmalar başlatılmıştı.

Yapılan çalışmalar kapsamında hazırlanan ve mevcut harf birleşimleri yerine Türkçedeki karşılıklarına benzer yapıda tasarlanan yeni alfabe, daha önce kamuoyunun görüşüne sunulmuştu.